همودیالیز

Hemodialysis

در افرادی که سلامت کلیه هایشان از دست رفته است، مواد زائد، املاح و مایعات توسط دستگاهی فیلتر شده و از خون حذف می شود. دیالیز خونی (همودیالیز) رایج ترین راه درمان نارسایی پیشرفته و همیشگی کلیه است. به کمک این روش فرد علی رغم نارسایی کلیوی می تواند به زندگی ادامه دهد. در همودیالیز لازم است فرد به طور جدی از برنامه های درمانی پیروی کند، داروهایش را به طور مرتب مصرف کند و تغییراتی در رژیم غذایی اش اعمال کند.

همودیالیز مسئولیت سنگینی را در برابر فرد قرار می دهد اما فرد در این راه تنها نیست و تیم درمان، شامل متخصص کلیه و متخصصین با تجربه دیگر نیز هماهنگی های لازم را انجام می دهند.
 

آنچه طی همودیالیز انجام می گیرد
معمولاً هنگامی که کارکرد کلیه ها به 10 تا 15 درصد می رسد، انجام همودیالیز ضرورت می یابد.. علائم نارسایی کلیه (اورمی) مانند حالت تهوع، استفراغ، تورم و خستگی ممکن است در فرد دیده شوند یا نشوند. همودیالیز می تواند کارهای کلیه را عهده دار شود و فشارخون و تعادلات مایعات و الکترولیت ها (مثل پتاسیم و سدیم) را تنظیم کند.به کمک همودیالیز تعادل اسید و باز نیز در حد مناسب حفظ می شود.

پزشک با در نظر گرفتن عوامل مختلف از جمله سلامت کلی، کارکرد کلیه (که توسط آزمایش خون و ادرار اندازه گیری می شود)، علائم و نشانه ها، کیفیت زندگی و ترجیحات شخصی بیمار زمان شروع همودیالیز را مشخص می کند. به طور معمول همودیالیز را پیش از آنکه کلیه ها خاموش شوند و عوارض تهدید کننده زندگی بروز پیدا کند، شروع می کنند.

 

دلایل معمول نارسایی کلیوی شامل موارد زیر است:
• دیابت
• فشارخون بالا (هیپرتانسیون)
• التهاب کلیه (گلومرولونفریت)
• التهاب رگ های خونی (واسکولیت)
• بیماری کلیه پلی کیستیک (وجود کیست های متعدد در کلیه)

 

همچنین کلیه ها ممکن است در اثر جراحت های شدید، جراحی های سنگین، حمله قلبی یا مشکلات جدی دیگر به طور ناگهانی از کار بیفتند (نارسایی حاد کلیوی).

 

 

بیشتر افرادی که نیازمند همودیالیز هستند، با انواعی از مشکلات سلامتی جدی مواجه اند. همودیالیز سبب طولانی شدن عمر بسیاری از مردم می شود اما همچنان امید به زندگی افرادی که تحت همودیالیز قرار می گیرند، کمتر از افراد عادی است.

 

عوارضی که از همودیالیز یا بیماری کلیوی زمینه ساز، نشأت می گیرند شامل موارد زیر است:
فشارخون پائین (هیپوتانسیون): افت فشارخون رایج ترین عارضه جانبی همودیالیز است به خصوص در افرادی که مبتلا به دیابت هستند. کاهش فشارخون ممکن است همراه با تنگی نفس، گرفتگی (کرامپ) عضلات و شکم، حالت تهوع و استفراغ باشد.


گرفتگی (کرامپ) عضلانی: اگرچه گرفتگی عضلات طی همودیالیز رایج است، اما پزشک از دلیل ایجاد آن اطمینان ندارند. گاهی با تغییر دادن تکرر و شدت انجام همودیالیز کرامپ های عضلانی فروکش می کنند.


خارش: بسیاری از افرادی که تحت درمان با همودیالیز قرار می گیرند، دچار خارش پوست می شوند که اغلب همزمان با انجام همودیالیز یا پس از آن شدت می یابد.


مشکل خواب: افراد تحت درمان با همودیالیز اغلب خواب ناراحتی دارند. این موضوع گاهی به دلیل توقف تنفس طی خواب (آپنه خواب) یا درد یا احساس ناراحتی در پا و پای ناآرام است.


کم خونی (آنمی): کم خونی (ناکافی بودن گلبول های قرمز خونی در جریان خون) از عوارض رایج نارسایی کلیه و همودیالیز است. وقتی کلیه ها از کار می افتند، تولید هورمونی به نام اریتروپویتین که محرک تشکیل سلول های قرمز خونی است، کاهش می یابد. محدودیت رژیم غذایی، جذب ناچیز آهن یا دفع آهن و ویتامین ها از طریق همودیالیز ممکن است در ایجاد کم خونی نقش داشته باشند. از دست دادن خون ناشی از انجام همودیالیز یا خون گیری های پی در پی نیز ممکن است در ایجاد کم خونی موثر باشند.


بیماری استخوانی: در صورتی که کلیه های آسیب دیده دیگر به طور طبیعی قادر به استفاده از ویتامین D به منظور جذب کلسیم نباشند، احتمال دارد استخوان ها ضعیف شوند. به علاوه، تولید بیش از حد هورمون پاراتیروئید (عارضه ای شایع در نارسایی کلیه) نیز می تواند موجب جدا شدن کلسیم از استخوان ها شود.


فشارخون بالا (هیپرتانسیون): پرفشاری خون، از علت های اصلی بروز نارسایی کلیوی است. اگر فرد مادامی که تحت درمان کلیوی است، مقدار زیادی نمک مصرف کند یا بیش از حد مایعات بنوشد پرفشاری خون ممکن است بدتر شود و روی باقیمانده کارایی کلیه شما تأثیر بگذارد. پرفشاری خون درمان نشده ممکن است به حمله قلبی یا سکته مغزی منجر شود.


احتباس مایعات: اگر بیمار بیش از میزان توصیه شده مایعات بنوشد، ممکن است مایعات در بدن انباشته شوند و موجب عوارض تهدید کننده زندگی مثل نارسایی قلبی، احتباس مایعات و تورم در ریه ها (ادم ریوی) شوند.


التهاب غشای پوشاننده قلب (پریکاردیت): همودیالیز ناکافی ممکن است منجر به التهاب غشای احاطه کننده قلب شود و در توانایی قلب در پمپ کردن خون به سراسر بدن اختلال ایجاد کند.


سطح پتاسیم بالا (هیپرکالمی): کلیه ها به طور طبیعی پتاسیم اضافی را از بدن دفع می کنند. در صورتی که کلیه ها نارسا شوند و فرد بیش از مقدار توصیه شده پتاسم مصرف کند، سطح پتاسیم بالاتر از حد طبیعی می رود.در موارد شدیدتر، پتاسیم بالای خون موجب ایست قلبی می شود.


عفونت: احتمال ایجاد عفونت جدی در محلی که خون از رگ برای فیلتر شدن خارج می شود و پس از تصفیه دوباره وارد رگ می شود، وجود دارد.


افسردگی: بسیاری از افراد تحت درمان با همودیالیز اضطراب و افسردگی را تجربه می کنند.


آمیلوئیدوز: آمیلوئیدوز وابسته به دیالیز (DRA) هنگامی که پروتئین های خون در مفاصل و زردپی ها رسوب می کنند ایجاد می شود و باعث بروز درد، سفتی و تجمع مایعات در مفاصل می شود.این شرایط در افرادی که به مدت بیش از 5 سال همودیالیز می شوند، شایع است.
 


فرد می تواند در مرکز دیالیز، خانه یا بیمارستان دیالیز شود. بیشتر افراد سه بار در هفته و هر بار 3 تا 5 ساعت دیالیز می شوند. این نوع دیالیز مرسوم است اما همودیالیز روزانه نیز وجود دارد که 6 یا 7 روز در هفته و هر بار 2 تا 3 ساعت انجام می گیرد. در سال های اخیر، ساخت دستگاه های دیالیز کوچکتر و ساده تر، انجام دیالیز در خانه را کم زحمت تر ساخته به طوریکه در صورت آموزش دیدن و حضور افرادی برای کمک رسانی، فرد می تواند در خانه دیالیز شود. مزایای این کار شامل صرفه جویی در زمان رفت و آمد به مرکز دیالیز و آزادی عمل بیشتر در انتخاب زمان دیالیز شدن است. شخص حتی قادر است هنگام شب و خواب دیالیز شود.

 

پیش از انجام دیالیز
در ابتدای ورود شخص به مرکز دیالیز، اعضایی از تیم درمان،وزن،فشار خون،ضربان قلب و درجه حرارت بدن را اندازه گیری و ثبت می نمایند. در صورت تمایل بیمار این کارها می تواند توسط خودش انجام شود.سپس محل خروج خون برای تصفیه ضدعفونی می شود.

 

طی انجام همودیالیز
مادام که همودیالیز انجام می شود، دو سوزن را از طریق فیستول وارد بازو می کنند و برای ثابت نمودن آنها،رویشان چسب می زنند. هر سوزن به یک پلاستیک انعطاف پذیر متصل است که به دستگاه دیالیز وصل می شود. دستگاه دیالیز در هر دور چند اونس از خون را تصفیه (فیلتر) می کند و مواد ومایعات زائد موجود در آن را در مایع تمیزی به نام مایع دیالیز می ریزد. سپس خون را از طریق سوزن دیگر به بدن بازمی گرداند.

در طی درمان، شخص روی تخت به حالت درازکش است و می تواند وقت خود را با دیدن تلویزیون، مطالعه، استراحت یا مکالمه تلفنی پر کند. درصورتیکه فرد طی شب دیالیز می شود، می تواند در این مدت بخوابد.

انجام همودیالیز دردناک نیست اما ممکن است در فرد به علت از دست دادن زیاد مایعات بدن سبب ایجاد حالت تهوع یا گرفتگی های عضلانی شود، به ویژه در افرادی که 3 بار در هفته یا بیشتر دیالیز می شوند. چنانچه فرد طی انجام دیالیز احساس ناراحتی کند، می تواند از مسئولین درمان بخواهد تا داروها، رژیم غذایی یا میزان مجاز دریافت مایعات را تغییر دهند تا میزان عوارض را کاهش دهند. از آنجا که فشارخون و ضربان قلب به دلیل از دست دادن بیش از حد مایعات بدن نوسان پیدا می کند، باید چند بار طی انجام دیالیز بررسی شود.

وقتی همودیالیز به طور کامل انجام شد، سوزن ها را از فیستول خارج می کنند و جهت پیشگیری از خونریزی، موضع را می پوشانند. احتمال دارد وزن دوباره اندازه گیری شود. سپس فرد تا جلسه بعد آزاد است تا به فعالیت های روزانه خود بپردازد.


آمادگی برای همودیالیز چند هفته یا ماه پیش از شروع اولین دیالیز آغاز می شود. برای دستیابی آسان به جریان خون، جراح یک محل دستیابی به رگ (به نام فیستول) ایجاد می کند. فیستول در بخش خارجی بدن و جایی که خون برای تصفیه از آنجا خارج می شود قرار دارد. زخم فیستول باید پیش از شروع همودیالیز التیام یابد.

 

سه نوع فیستول وجود دارد:
• فیستول سرخرگی-وریدی (AV:Arteriovenous): فیستول سرخرگی ایجاد شده از طریق جراحی، ارتباطی است بین یک شریان و یک ورید که معمولاً در جلوی بازوی دست غیرغالب (معمولاً دست چپ) ایجاد می شود. این روش دستیابی، روش ترجیحی است.


• پیوند (گرافت) سرخرگی-وریدی: در صورتی که رگ فرد برای ایجاد فیستول سرخرگی-وریدی کوچک باشد. ممکن است جراح به جای آن به وسیله لوله ای انعطاف پذیر به نام گرافت، پیوندی بین یک شریان و یک ورید ایجاد کند که گاهی پل پیوند مصنوعی نامیده می شود.


• کاتتر (سوند) وریدی مرکزی: در صورتی که همودیالیز اورژانسی مورد نیاز باشد، جراح یک لوله پلاستیکی (کاتتر) را در ورید بزرگ گردن یا کشاله ران تعبیه می کند. این کاتتر موقتی است.
 


در صورت بروز نارسایی کلیوی حاد یا ناگهانی، ممکن است فرد فقط برای مدت کوتاهی به همودیالیز نیاز داشته باشد تا کلیه ها بهبود یابند. اما بیشتر افراد مبتلا به نارسایی مزمن کلیوی تا پایان عمر نیازمند همودیالیز هستند مگر آنکه شرایط انجام پیوند کلیه برایشان فراهم شود.

اگرچه انجام همودیالیز با تکرر 3 بار در هفته معمولتر است اما برخی تحقیقات نشان می دهند که انجام دیالیز با فواصل کمتر می تواند باعث کیفیت بهتر زندگی، ارتقاء سلامتی و کاهش علائم بیماری شود. اشتها، الگوی خواب، سطح انرژی و توانایی تمرکز فرد افزایش می یابد، در حالی که علائمی مانند گرفتگی عضلانی، سر درد و تنگی نفس کاهش می یابد.

گروه درمان همودیالیز، درمان بیمار را پیگیری می کنند تا از کافی بودن میزان دیالیز برای دفع ضایعات از بدن اطمینان یابند. تقریباً ماهی یکبار، خون به دو شیوه آزمایش می شود: روش میزان کاهش اوره (URR) و روش تصفیه تام اوره (Kt/V). اعضای گروه درمان بر اساس نتایج آزمایشات شدت و تکرر انجام همودیالیز را تغییر می دهند. جریان خون نیز حداقل ماهی یک بار پیگیری می شود، بدین ترتیب که با استفاده از امواج صوتی (اولتراسوند) سرعت جریان خون حین انجام همودیالیز اندازه گیری می شود.

خوردن غذاهای مناسب، نتایج همودیالیز و سلامت کلی را بهبود می بخشد. مادامی که فرد تحت درمان با همودیالیز است باید به دقت مراقب دریافت مایعات، پروتئین، سدیم، پتاسیم و فسفر از طریق غذا باشد. رژیم شناسان می توانند رژیم اختصاصی فرد را بر اساس وزن، ترجیحات شخصی، باقی عملکرد کلیه و شرایط پزشکی دیگرش مانند دیابت یا پرفشاری خون تنظیم نمایند.

برای دستیابی به بهترین نتیجه درمان مصرف دقیق داروهای تجویز شده بسیار مهم است. افراد تحت درمان با همودیالیز به داروهای متنوعی برای حفظ تعادل مایعات و الکترولیت های بدن مثل سدیم و پتاسیم نیازمندند. پزشک ممکن است داروهای رقیق کننده خون تجویز کند تا از لخته شدن خون در دستگاه و لوله های همودیالیز پیشگیری کند. همچنین داروی کنترل فشار خون و اریتروپویتین (برای تحریک مغز استخوان جهت تولید گلبول قرمز) نیز ممکن است تجویز شود.


طراحی وب سایت و  میزبانی وب :  پیشرو سامانه آراد